GIữ nhịp dự báo trong những ngày Tết đến, xuân về

Nghỉ Tết cũng như ngày thường

Những ngày nghỉ Tết, ngoài đường nhộn nhịp người xe ngược xuôi đi lại sắm Tết. Còn tại phòng nghiệp vụ ở tầng 12 trụ sở Cục Khí tượng Thủy văn, các cán bộ dự báo của Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia vẫn chia nhau trực 24/24h để đảm bảo phát hành đầy đủ các bản tin dự báo thời tiết trong ngày. 

Giống như lực lượng công an, y bác sĩ, bộ đội hay công nhân môi trường, những người làm khí tượng thủy văn không thể nghỉ Tết trọn vẹn. Các thông số quan trắc vẫn phải được cập nhật liên tục, làm cơ sở cho mô hình dự báo vận hành chính xác, kịp thời cảnh báo rét đậm, mưa lớn, gió mạnh hay những diễn biến bất thường có thể xảy ra ngay trong những ngày đầu xuân.

Tại Phòng Dự báo thời tiết, tất cả các vị trí, từ dự báo viên đến trưởng ca, lãnh đạo phòng đều tham gia trực Tết. Tính ra, mỗi cán bộ có khoảng bốn ngày làm việc trong kỳ nghỉ Tết năm nay. Ca ngày từ 8h sáng đến 17h chiều, có 8 vị trí chuyên môn cùng một lãnh đạo phòng trực. Ca đêm kéo dài từ 17h hôm trước đến 8h sáng hôm sau và thường do 2 người đảm nhiệm. Nếu xuất hiện thời tiết nguy hiểm như bão, áp thấp nhiệt đới, mưa lớn hay không khí lạnh mạnh, sẽ phải tăng cường thêm người.

Gần 30 năm gắn bó với nghề dự báo thời tiết, với chị Lê Thị Loan, Phó Trưởng phòng Dự báo thời tiết, Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia chia sẻ, chuyện trực Tết đã trở thành một phần quen thuộc đối với mỗi cán bộ công tác tại phòng.

“Làm dự báo thời tiết thì Tết cũng như ngày thường thôi”, chị Loan nói, “bởi thời tiết không có ngày nghỉ. Bản tin phải được phát hành đúng giờ, đủ nội dung. Vào buổi sáng mỗi ngày, muộn nhất 10h30 sáng, các bản tin theo quy định phải hoàn tất và gửi đến nơi cần nhận”.

Quan trọng nhất là bản tin nền cho ngành làm cơ sở cho toàn bộ hệ thống dự báo, từ Trung tâm Dự báo Khí tượng thủy văn quốc gia đến các đài khu vực và đài tỉnh. Ngoài ra còn có bản tin cung cấp cho cơ quan truyền thông và nhiều đơn vị khác. Khi có hình thế nguy hiểm như bão, áp thấp nhiệt đới, không khí lạnh, nắng nóng… số lượng và tần suất ban hành bản tin đều tăng lên và đòi hỏi dự báo viên làm việc với cường độ cao liên tục.

Nguồn dữ liệu để làm nên bản tin ấy đến từ nhiều nơi. Hệ thống phần mềm Aeroview liên tục cập nhật số liệu từ các trạm quan trắc trên cả nước: nhiệt độ, điểm sương, áp suất, mây, hiện tượng thời tiết. Các bản đồ phân tích Synop, sản phẩm dự báo từ mô hình của Nhật Bản, Mỹ, Việt Nam; dự báo tổ hợp về xác suất mưa, xác suất gió; ảnh vệ tinh, radar, số liệu thám không… đến từ các đơn vị trong hệ thống ngành khí tượng thủy văn. Tất cả được đặt lên “bàn cân”, và cán bộ dự báo phải nhìn lại diễn biến đã qua, so sánh giữa thực tế và mô hình, rồi mới đưa ra nhận định cho những giờ, những ngày tới.

Công việc đều đều như vậy bất kể dịp nghỉ nào trong năm kể cả Tết, nên gia đình cũng đã quen với sự vắng mặt của chị Loan trong những ngày sum họp. “Đã chọn nghề này thì phải xác định vậy thôi”, chị nói nhẹ nhàng. Thậm chí, những hôm mưa to gió lớn, khi nhiều người còn chần chừ ra đường thì cán bộ dự báo lại càng phải có mặt ở phòng nghiệp vụ đúng giờ. Bởi chính khi thời tiết xấu, xã hội càng cần thông tin chính xác và kịp thời.

Với chị Nguyễn Thu Hằng, dự báo viên Phòng Dự báo số trị và viễn thám, kỳ nghỉ Tết thực ra chỉ khác ngày thường ở nhịp sinh hoạt gia đình, còn chị vẫn sẵn sàng trao đổi nghiệp vụ từ xa, hỗ trợ đồng nghiệp dù có trong ca trực hay không. Đặc thù công việc của phòng là vận hành một hệ thống mô hình dự báo khá lớn, liên quan đến nhiều máy chủ và phần mềm kỹ thuật. Các bản đồ, số liệu phân tích ra trở thành thông tin đầu vào cho phòng dự báo chuyên môn về thời tiết, thủy văn, hải văn, thời tiết nguy hiểm trong Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia. Bên cạnh đó, chị Hằng cùng đồng nghiệp cũng tập trung theo dõi mây dông có thể xuất hiện bất kỳ lúc nào trên toàn lãnh thổ Việt Nam để đưa ra bản tin cảnh báo thời hạn cực ngắn về khả năng xuất hiện dông, lốc, sét.

Ngoài ra, các sản phẩm dự báo của phòng còn phục vụ cảnh báo mưa lớn và gió mạnh cho một số nước Đông Nam Á. Việt Nam đảm nhận vai trò cơ quan cảnh báo tiểu khu vực của Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO), với phạm vi gồm Campuchia, Lào, Việt Nam, Thái Lan và Philippines. Việc duy trì đều đặn các bản tin cảnh báo rủi ro khí tượng cho khu vực cũng góp phần tăng cường chia sẻ thông tin xuyên biên giới, giúp các quốc gia chủ động hơn trong phòng, tránh và giảm nhẹ thiệt hại do thiên tai.

Chị Hằng chia sẻ, trước đây, nếu hệ thống xảy ra sự cố nghiêm trọng, dù nghỉ Tết thì chị cùng đồng nghiệp phải bỏ dở việc nhà để đến cơ quan trực tiếp xử lý. Hiện nay, nhờ hạ tầng công nghệ thông tin phát triển nên nhiều thao tác có thể thực hiện từ xa, nhưng yêu cầu về sự cẩn trọng và trách nhiệm trong công việc thì vẫn giữ nguyên. Nếu hệ thống phát sinh lỗi, hoặc các đơn vị cần trao đổi chuyên môn gấp, cán bộ phòng sẽ chủ động hỗ trợ, phối hợp cùng bộ phận kỹ thuật để xử lý ngay và không để gián đoạn thông tin. Bởi, với đặc thù hệ thống dự báo có tính liên kết cao, chỉ cần thiếu một mắt xích nhỏ cũng có thể ảnh hưởng đến toàn bộ chuỗi sản phẩm phía sau.

Dõi theo từng “nhịp thở” của đất trời

Thông tin đầu vào cho công tác dự báo không thể thiếu nguồn số liệu thực tế từ hàng nghìn trạm quan trắc khí tượng thủy văn trên cả nước, hàng ngày gửi về trung tâm và các đài tỉnh, đài khu vực theo các khung giờ quy định. Đó là các yếu tố cơ bản như nhiệt độ, độ ẩm, lượng mưa, mực nước, gió, áp suất… được ghi nhận trực tiếp tại, sau đó chuẩn hóa và tích hợp vào hệ thống dữ liệu của ngành khí tượng thủy văn.

Anh Hoàng Hiếu, quan trắc viên Trạm Thủy văn Thượng Cát (Hà Nội) tâm sự: Lịch trực Tết đã được phân công cụ thể và anh em thay nhau trực đủ các ốp quan trắc, kiểm tra máy móc, thiết bị đảm bảo hoạt động thông suốt. Đến giờ là phải ra sông, dù hôm đó là ngày thường hay mùng Một Tết. Mỗi ca đo mực nước đều thực hiện đúng quy trình: mang sổ, thiết bị ra bờ sông, đọc thủy chí, ghi chép lại mực nước rồi truyền số liệu về Trung tâm Dự báo KTTV quốc gia và Đài KTTV Bắc Bộ.

Những thao tác lặp đi lặp lại mỗi ngày, nhưng chưa bao giờ được phép qua loa, bởi phía sau đó là công tác dự báo và điều hành. “Ngày Tết cũng có chút chạnh lòng khi không ở nhà trọn vẹn với gia đình, nhưng làm lâu rồi cũng quen. Công việc đã chọn mình thì mình phải trọn trách nhiệm”, anh Hiếu chia sẻ.

Khoảng thời gian đầu năm nằm trong mùa kiệt, nước sông ít thay đổi nên trạm thực hiện 8 ốp đo mực nước theo khung giờ cố định. Đường quá trình mực nước hàng ngày của trạm hình răng cưa, thể hiện rõ mực nước dao động lên xuống đều đặn. Nhưng vào mùa lũ, dòng chảy biến động mạnh nên tần suất đo tăng lên 1 giờ một lần. Có khi tối hôm trước đến sáng hôm sau, nước đã dâng vài mét. Những hôm nước dâng nhanh, giữa đêm khuya, các cán bộ quan trắc vẫn phải ra mép nước giữa mưa gió để kịp thời ghi nhận diễn biến lũ gửi về cơ quan dự báo.  

Theo anh Đào Tân, Trạm trưởng Trạm Thủy văn Thượng Cát, những người làm thủy văn tại trạm vẫn kiên trì với công việc của mình, coi mỗi con số ghi lại là một phần trách nhiệm trước cộng đồng, bởi, số liệu phải chính xác và tin cậy thì dự báo mới vững.

Trong khoảnh khắc phố xá đông vui, nhà nhà sum họp, cán bộ khí tượng thủy văn tranh có người thủ gọi về nhà chúc Tết bố mẹ giữa ca trực đêm, có người đón giao thừa ngay tại trạm, nghe pháo hoa vọng về từ xa mà lòng thoáng chút bâng khuâng. Nhưng rồi tất cả lại trở về với nhịp làm việc quen thuộc.

Giữa mùa xuân đang nở rộ, mỗi bản tin dự báo nắng, gió giúp những chuyến du Xuân, chúc Tết thêm niềm vui, những con tàu vươn khơi tránh luồng sóng dữ, nông dân yên tâm với lịch xuống giống đầu năm. Giữa nhịp xuân rộn ràng ngoài kia, họ chọn cách đón Tết bằng sự tận tụy, để mùa xuân của mọi người được bình yên và trọn vẹn hơn.