Chiến sự tại Trung Đông tác động tới thị trường phân bón ra sao?
Trung Đông là khu vực xuất khẩu urea lớn nhất thế giới với khoảng 20 triệu tấn/năm.
Chiến sự tại Trung Đông đang khiến nhiều quốc gia lo lắng vì các tác động tiêu cực tới nền kinh tế. Các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran và các cuộc tấn công trả đũa của Iran tạo nên sự bất ổn trên thị trường hàng hóa, từ dầu mỏ, khí đốt, các loại hàng hóa khác, bao gồm cả phân bón.
Trao đổi với phóng viên, TS. Phùng Hà – Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam cho biết Trung Đông là khu vực xuất khẩu urea lớn nhất thế giới, khoảng 20 triệu tấn/năm. Trong đó, Iran sản xuất khoảng 5-6,5 triệu tấn urea/năm, chủ yếu xuất khẩu sang Ấn Độ, một số nước châu Á, châu Phi.
Ai Cập xuất khẩu khoảng 4 triệu tấn urea/năm, chủ yếu xuất sang châu Âu. Iran cũng là nước đứng thứ sáu thế giới về sản xuất amoniac, do Iran có nguồn dự trữ khí tự nhiên đứng thứ hai trên thế giới. Amoniac là nguyên liệu thô để sản xuất phân bón chứa nitơ như urea, MAP, DAP. Lưu huỳnh là nguyên liệu sản xuất axit sulphuric, là nguyên liệu quan trọng để sản xuất ra các loại phân bón như DAP, SSP, SOP…
TS. Phùng Hà, Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam.
|
Với việc xảy ra chiến sự tại Trung Đông, các nhà sản xuất phân bón của Iran phải ngừng sản xuất urea và amoniac. Các nhà máy urea của Ai Cập ngừng hoạt động do nguồn cung cấp khí đốt từ Israel bị gián đoạn. Tương tự, nguồn cung cấp khí đốt cho Jordan cũng đã bị ảnh hưởng.
Các nước sản xuất phân bón lớn ở Trung Đông cũng là nơi đóng quân của lực lượng Mỹ, bao gồm Saudi Arabia (hơn 19 triệu tấn phân bón/năm), Qatar (5,5 – 6 triệu tấn urea/năm), UAE, Bahrain và Oman (2 triệu tấn/năm) đều bị ảnh hưởng bởi cuộc tấn công trả đũa của Iran.
“Nguồn cung và giá cả phân bón toàn cầu có thể bị ảnh hưởng từ cuộc chiến này. Tất nhiên, mức độ ảnh hưởng còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó quan trọng nhất là thời gian và mức độ của cuộc chiến” – TS. Phùng Hà nhận định.
Theo ông Hà, sự gián đoạn lưu thông tại eo biển Hormuz là nguyên nhân chính dẫn đến giá phân bón tăng. Nếu Iran đóng cửa eo biển Hormuz, nguồn cung lưu huỳnh và urea sẽ bị ảnh hưởng, giảm lần lượt 44% và 33% mỗi năm.
Theo đó, lượng hàng vận chuyển hàng tháng từ khu vực này vào khoảng 3 đến 3,9 triệu tấn phân bón. Trong đó, lưu huỳnh khoảng 1,5 đến 1,8 triệu tấn; urea khoảng 1,2 đến 1,5 triệu tấn; trong khi amoniac và phosphat khoảng 400 đến 500.000 tấn mỗi loại. Trong trường hợp đó, nguồn cung sẽ bị ảnh hưởng và khó tiếp cận thị trường toàn cầu.
Ông Hà đánh giá không có phương án thay thế khả thi nào cho các tàu lớn. Vì hầu hết các siêu tàu vận chuyển amoniac và tàu chở hàng rời cho lưu huỳnh không thể dễ dàng chuyển hướng. Cũng không có tuyến đường biển nào vận chuyển hàng hóa ra khỏi Vịnh Ba Tư mà không đi qua Hormuz. Hậu quả, chi phí logistic sẽ tăng vọt vì giá container, phụ phí bảo hiểm, chi phí nhiên liệu, chi phí nhân công… đều tăng.
Thị trường phân bón thế giới là thị trường mở nên mỗi biến động trên thế giới về giá cả, nguồn cung đều ảnh hưởng ít nhiều đến Việt Nam.
Trước nguy cơ giá phân bón biến động do xung đột Trung Đông, các chuyên gia khuyến cáo ngành phân bón cần chủ động đa dạng nguồn cung, dự trữ hàng hóa và xây dựng kịch bản ứng phó để giữ ổn định sản xuất.
AN HIỀN
– 15:06 03/03/2026