Giá phân bón tăng vọt vì chiến tranh Iran, chuyên gia cảnh báo khủng hoảng nguồn cung
Lo ngại về khủng hoảng nguồn cung phân bón đang gia tăng khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran lan rộng, gây gián đoạn nguồn cung từ Vịnh Ba Tư – một trong những trung tâm sản xuất và vận chuyển phân bón quan trọng nhất thế giới.
Khoảng 1/3 lượng urê xuất khẩu toàn cầu – loại phân bón nitơ được sử dụng phổ biến nhất – đến từ khu vực Vịnh Ba Tư, theo ông Josh Linville, Chuyên gia hàng hóa tại StoneX. 3 trong số 10 nhà xuất khẩu lớn nhất thế giới gồm Qatar, Ả-rập Saudi và Iran gần như bị “mắc kẹt” phía sau eo biển Hormuz, tạo ra kịch bản tồi tệ nhất cho thị trường phân bón.
Ông Linville cho biết nhu cầu theo mùa tại Mỹ và Australia càng làm tình hình trở nên nghiêm trọng hơn. “Không thể có thời điểm nào tệ hơn trong năm để chuyện này xảy ra. Thực ra không bao giờ có thời điểm tốt, nhưng đây có lẽ là thời điểm tệ nhất”, ông nhận định.
Theo công ty theo dõi giá hàng hóa Argus, giá urê giao dịch bằng sà lan tại New Orleans – một trong những thị trường thanh khoản nhất – đã tăng thêm 50-80 USD/tấn lên mức 520-550 USD/tấn trong ngày 02/03.
Ông Linville cho biết cần phải có “một sự kiện toàn cầu rất lớn, một nỗi lo cực kỳ nghiêm trọng” mới khiến giá tăng mạnh như vậy, và phản ứng của thị trường là “hoàn toàn có cơ sở”.
Vị chuyên gia này cho biết: “Các chính trị gia đang nói rằng cuộc chiến này có thể kéo dài nhiều tuần chứ không phải vài ngày. Nếu nhìn vào lịch nông nghiệp toàn cầu, trong vòng bốn tuần nữa chúng ta sẽ bước vào giai đoạn bón phân mùa xuân ở Bắc bán cầu. Nếu các tàu hàng không thể đi qua Eo biển Hormuz ngay hôm nay thì chúng sẽ không thể đến kịp”.
Khu vực Vịnh Ba Tư cũng sản xuất khí đốt và amoniac, những nguyên liệu quan trọng để các quốc gia khác sản xuất phân bón.
Ông Dennis Voznesenski, nhà kinh tế nông nghiệp tại Commonwealth Bank, cho biết điều này khiến chi phí phân bón tăng từ một góc độ khác.
“Điều đó cũng làm tăng chi phí sản xuất phân bón từ góc độ nguyên liệu đầu vào”, ông nói.
Ông Voznesenski cho rằng tác động đối với nông dân có thể còn nghiêm trọng hơn so với thời điểm Nga xung đột với Ukraine trong năm 2022, khi giá phân bón cũng tăng mạnh. Khi đó, giá ngũ cốc cũng tăng vì Ukraine là một nhà cung cấp lớn.
Ông nói: “Vì Iran hoàn toàn không phải là nước xuất khẩu lúa mì, nên xung đột này không được kỳ vọng sẽ ảnh hưởng lớn đến dòng chảy thương mại ngũ cốc. Điều đó có nghĩa giá nông sản có thể chỉ đi ngang thay vì tăng”.
“Điều này khiến biên lợi nhuận bị bóp nghẹt vì doanh thu không tăng nhưng chi phí lại tăng”.
Nếu tình trạng thiếu hụt nguồn cung kéo dài, sự cạnh tranh sẽ đẩy giá phân bón tăng cao hơn nữa, khiến một số nông dân bị loại khỏi thị trường, ông Linville cho biết. Những người không tiếp cận được phân bón sẽ chứng kiến năng suất giảm.
Vị chuyên gia này cho rằng nông dân có thể buộc phải chuyển sang trồng các loại cây trồng cần ít nitơ hơn hoặc chấp nhận năng suất giảm.
Tại Australia, dù phần lớn lượng phân bón cần cho vụ gieo trồng đã được mua trước, nông dân vào thời điểm này thường bắt đầu tìm mua urê để bón cho cây ngũ cốc từ tháng 9, theo ông Stephen Annells, Giám đốc điều hành tổ chức ngành Fertilizer Australia.
Theo Argus, dẫn dữ liệu thương mại của Chính phủ, Australia đã nhập khẩu 64% lượng urê từ Ả-rập Saudi, Qatar, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Bahrain và Oman trong năm 2025.
Ông Annells cho biết những gián đoạn này là lời nhắc nhở về mức độ dễ tổn thương chiến lược của Australia.
“Australia ngày càng phụ thuộc vào nhập khẩu. Nền tảng sản xuất trong nước của chúng tôi đã thu hẹp và suy giảm trong 20 năm qua. Vì vậy chúng tôi thực sự lo ngại về những tình huống như thế này – Australia rất dễ bị tổn thương trong chuỗi cung ứng phụ thuộc vào thị trường quốc tế”.
– 14:18 05/03/2026