Giá urê tăng vọt vì “thiên nga đen”, doanh nghiệp phân bón chịu tác động ra sao?
Khí tự nhiên là nguyên liệu đầu vào chiếm chi phí lớn nhất của các doanh nghiệp ngành phân bón, đặc biệt là phân đạm (urê). Giá khí neo theo giá dầu. Việc giá dầu thế giới leo thang theo hiện tượng “thiên nga đen” từ cuộc xung đột ở Trung Đông, vì thế, khiến giá urê toàn cầu tăng vọt.
Eo biển Hormuz ở Vùng Vịnh Ba Tư là tuyến đường lưu thông tới 1/3 lượng phân bón và 20% nhiên liệu xuất khẩu của thế giới. Khi Iran tuyên bố đóng cửa eo biển này cũng như không đảm bảo an toàn cho các tàu hàng đi qua, tác động ngay lập tức lan rộng.
Theo Chris từ Lawson CRU, giá từ một nhà sản xuất urê lớn đã tăng 13%, lên 550 USD/tấn từ mức 485-490 USD/tấn. Số liệu công ty theo dõi giá hàng hóa Argus, giá urê giao dịch trên sà lan tại New Orleans – thị trường giao dịch lớn và thường được dùng làm giá tham chiếu tại Mỹ – đã tăng thêm 50-80 USD mỗi tấn ngắn, tương đương khoảng 907 kg, lên 520-550 USD trong ngày 1/3, chỉ 1 ngày sau khi chiến sự ở Iran nổ ra. Trên thị trường hàng hóa ngày 11/3, giá urê hiện đang rơi vào khoảng 647.5 USD/tấn, tăng hơn 65% so với đầu năm.
Đối với các doanh nghiệp trong nước, đầu năm 2026, một số đơn vị và các công ty chứng khoán dự báo về một năm kinh doanh khởi sắc. Theo Global Growth Insight, thị trường toàn cầu tiếp tục mở rộng với mức tăng trưởng bình quân khoảng 3%, thúc đẩy bởi nhu cầu thực phẩm và cải thiện hiệu quả nông nghiệp. CTCK ABS thì cho rằng, doanh nghiệp như Phân bón Cà Mau (HOSE: DCM) có thể cải thiện biên lợi nhuận, nhờ kỳ vọng về việc giá khí đầu vào giảm so với cùng kỳ.
Nhưng “thiên nga đen” xuất hiện khiến giá khí leo thang, và các kịch bản sắp tới trở nên khó lường hơn.
Lợi ích và áp lực
Số liệu thống kê từ Agromonitor, giá urê trong nước hiện tại đang được giao dịch ở mức cao, rơi vào khoảng 660,000 – 690,000 đồng/bao 50 kg, tức trên 12 triệu đồng/tấn.
Suy nghĩ thông thường, giá urê tăng mạnh sẽ là lợi thế cho các doanh nghiệp phân đạm, nổi bật là DCM và DPM (Đạm Phú Mỹ). Giá phân bón tăng cao được kỳ vọng tạo ra sự tích cực về doanh thu và lợi nhuận của 2 ông lớn. Diễn biến giá cổ phiếu của cả 2 cũng phản ánh sự kỳ vọng này, với những phiên tăng trần liên tiếp sau khi thông tin về cuộc chiến nổ ra (28/2).
Tuy nhiên, đây chưa chắc đã là một lợi thế dài hạn. Nguyên liệu đầu vào của DPM và DCM phần lớn là khí tự nhiên (chiếm khoảng 60%), được mua từ PV GAS theo các hợp đồng cung cấp dài hạn. Giá khí đang tăng vọt, đồng nghĩa chi phí đầu vào của 2 ông lớn sẽ phình to. Hơn thế nữa, một lãnh đạo của DCM từng chia sẻ về việc tác động của giá khí lên giá urê trong nước thường có độ trễ nhất định. Đồng nghĩa, chi phí sản xuất phân đạm có thể mất hàng tuần hoặc tháng để phản ánh đầy đủ. Trường hợp xung đột hạ nhiệt, giá phân bón đầu ra thế giới có thể lao dốc, khoản chi phí neo lại này có thể thành trở ngại đối với kết quả kinh doanh.
Chia sẻ với truyền thông gần đây, tiến sĩ Phùng Hà, Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam, cho rằng mức độ ảnh hưởng còn phụ thuộc lớn vào cục diện và thời gian của cuộc chiến tại Trung Đông, với rủi ro lớn nhất là khả năng gián đoạn vận chuyển qua eo biển Hormuz. Trung Đông là khu vực xuất khẩu urê lớn nhất thế giới, với khoảng 20 triệu tấn cung ứng mỗi năm, cũng như các nguyên liệu khác như amoniac, lưu huỳnh…
Thực tế, thị trường phân bón thế giới đã căng thẳng từ trước khi xung đột Trung Đông nổ ra. Trung Quốc – một trong những nhà sản xuất phân bón lớn nhất thế giới – đã chủ động siết hạn ngạch xuất khẩu năm 2026, nhằm ưu tiên thị trường nội địa. Tại châu Âu, nhiều nhà máy buộc phải thu hẹp công suất do đứt gãy nguồn cung khí đốt giá rẻ từ Nga.
Giới phân tích cảnh báo, mức giá hiện tại trên thị trường vẫn chưa phản ánh hết những rủi ro nếu xung đột Trung Đông kéo dài. Dự báo từ Morningstar, kịch bản giá urê tăng gấp đôi và giá phân lân tăng thêm 50% là hoàn toàn có thể xảy ra, thậm chí trở lại đỉnh lịch sử của năm 2022 – thời điểm nổ ra xung đột Nga – Ukraine.
Thị trường phân bón thế giới vận hành theo cơ chế mở. Mọi biến động về giá cả và nguồn cung toàn cầu đều có thể tác động nhất định đến thị trường trong nước – theo tiến sĩ Hà.
Dù vậy, bức tranh kinh doanh của các đơn vị phân bón vẫn có những điểm sáng, một phần nhờ luật thuế VAT cho phân bón được áp dụng từ giữa năm 2025. Bên cạnh đó, DCM có lợi thế khi đa dạng hóa được danh mục kinh doanh, với đóng góp lớn từ mảng phân hỗn hợp NPK, thay vì chỉ phụ thuộc vào urê.
– 13:04 12/03/2026