Không chỉ dầu mỏ, nguồn cung hàng loạt hàng hóa thiết yếu cũng bị gián đoạn
Tác động của cuộc chiến giữa Mỹ-Israel và Iran lên thị trường hàng hóa toàn cầu đang lan rộng vượt xa lĩnh vực năng lượng.
Từ nhựa cơ bản và phân bón sản xuất tại Ả rập Saudi và Oman, đến đường từ Brazil hay khí helium từ Qatar, xung đột đã ảnh hưởng đến giá cả, nguồn cung hoặc sản xuất của nhiều loại hàng hóa thiết yếu đối với nền kinh tế toàn cầu.
Mức độ gián đoạn sẽ phụ thuộc lớn vào thời gian kéo dài của cuộc chiến. Một lệnh ngừng bắn có thể giúp các tuyến vận tải, sân bay và nhà máy trên toàn cầu hoạt động trở lại, qua đó giảm áp lực.
Tuy nhiên, triển vọng vẫn rất bất định. Tổng thống Donald Trump đưa ra các tín hiệu trái chiều về khả năng hạ nhiệt căng thẳng, trong khi lãnh đạo Iran tuyên bố sẵn sàng tiếp tục đáp trả và đe dọa hoạt động vận tải tại Vịnh Ba Tư.
Trong thời gian này, chi phí tăng cao của nhiều loại hàng hóa có thể được chuyển sang người tiêu dùng khi doanh nghiệp tìm cách bảo vệ biên lợi nhuận.
“Lạm phát đang trở thành mối lo lớn khi chi phí đầu vào ở nhiều ngành tăng lên”, ông Chris O’Keefe – Giám đốc điều hành kiêm quản lý danh mục tại Logan Capital Management – cho biết. “Túi tiền của người tiêu dùng nhiều khả năng sẽ bị siết chặt”, ông nói.
Dưới đây là một số mặt hàng quan trọng đang chịu ảnh hưởng từ cuộc chiến:
Nguồn: Trading Economics
|
Dầu khí tăng sốc
Ngày 28/2/2026, Mỹ và Israel đồng loạt không kích vào các mục tiêu chiến lược ở Iran, châm ngòi cho một cuộc khủng hoảng năng lượng lớn nhất kể từ Chiến tranh vùng Vịnh. Iran đóng cửa eo biển Hormuz và tấn công các cơ sở năng lượng khu vực, làm gián đoạn hoạt động vận chuyển dầu khí toàn cầu.
Giá dầu WTI có lúc tăng lên 110 USD/thùng trước khi quay đầu hạ nhiệt. Tính tới ngày 20/3, hợp đồng dầu thô WTI tương lai ở mức 95 USD/thùng, tăng hơn 40% trong 1 tháng qua. Goldman Sachs nhận định, đây không còn là phản ứng của sự sợ hãi đơn thuần, mà phản ánh một cuộc thắt chặt nguồn cung kéo dài và thực tế.
|
Diễn biến giá dầu WTI
|
Trong ngày 20/3, giá hợp đồng khí đốt tự nhiên Dutch TTF – được coi là giá tham chiếu tại châu Âu, có thời điểm tăng 35%, lên 74 Euro/MWh, trước khi hạ nhiệt về 61 Euro/MWh. Giá hợp đồng khí đốt này đã tăng hơn 90% trong 1 tháng qua và tăng 115% so với đầu năm.
Phân urê và lưu huỳnh
Khoảng 1/3 lượng urê giao dịch toàn cầu – loại phân đạm phổ biến nhất – thường đi qua eo biển Hormuz. Mặt hàng này được sản xuất nhiều tại Trung Đông, do phụ thuộc vào khí tự nhiên làm nguyên liệu.
Gián đoạn vận chuyển và sản xuất đang xảy ra đúng thời điểm nông dân chuẩn bị cho vụ gieo trồng mùa xuân. Giá urê đã tăng tới 35% kể từ khi chiến tranh nổ ra. Tính tới ngày 19/3, giá phân urê tăng lên 616 USD/tấn, tăng gần 33% trong 1 tháng và tăng gần 60% so với đầu năm.
|
Diễn biến giá phân urê
|
Lưu huỳnh – sản phẩm phụ của quá trình lọc dầu và khí – cũng đóng vai trò quan trọng trong sản xuất phân bón và nhiều ngành công nghiệp khác. Gần 50% nguồn cung lưu huỳnh toàn cầu hiện bị “mắc kẹt” phía Vịnh Ba Tư của eo biển Hormuz, theo CRU Group.
Phần lớn lượng lưu huỳnh này được xuất sang Trung Quốc và Indonesia để sản xuất phân bón và chế biến niken, đồng thời nông nghiệp châu Phi cũng phụ thuộc lớn vào nguồn cung này.
“Mất nguồn phân bón có thể ảnh hưởng đáng kể đến ngành nông nghiệp toàn cầu, làm tăng giá lương thực và giảm an ninh lương thực”, ông Wayne Winegarden – nhà kinh tế tại Pacific Research Institute – nhận định.
Tính tới ngày 19/3, giá lưu huỳnh tăng lên 4,716 Nhân dân tệ/tấn, tăng 23% trong 1 tháng qua và gần 96% so với cùng kỳ.
|
Diễn biến giá lưu huỳnh
|
Ethanol và đường
Một số biến động giá bám sát đà tăng của dầu, nhưng không phải lúc nào cũng theo cách dễ đoán.
Tại Brazil – nước sản xuất mía đường lớn nhất thế giới – mía có thể được dùng để sản xuất đường hoặc ethanol (nhiên liệu cho xe). Khi giá ethanol tăng, các nhà máy thường chuyển sang sản xuất nhiên liệu để tối đa hóa lợi nhuận.
Xu hướng này có thể sắp lặp lại. Giá ethanol đã tăng khoảng 10% kể từ khi chiến sự bắt đầu đến đầu tuần này, có thể khiến các nhà máy Brazil chuyển nhiều mía sang sản xuất nhiên liệu trong vụ thu hoạch sắp tới.
Giá đường trên sàn Intercontinental Exchange đã tăng lên mức cao nhất trong 1 tháng trước khi hạ nhiệt theo giá năng lượng.
Nhôm
Giá nhôm đã tăng lên mức đỉnh gần 4 năm là 3,340 USD/tấn, khi nguồn cung từ khu vực bị gián đoạn. Giá kim loại này có lúc tăng gần 10% trong 1 tháng qua, trước khi hạ nhiệt còn 7%.
Đà tăng này diễn ra sau khi các nhà máy luyện nhôm lớn tại Qatar và Bahrain ngừng giao hàng, buộc người mua phải tìm nguồn thay thế từ châu Á. Theo Viện Nhôm Quốc tế, khu vực Vịnh Ba Tư chiếm khoảng 8% nguồn cung nhôm toàn cầu.
Việc sản xuất nhôm tại khu vực này tận dụng lợi thế nguồn năng lượng dồi dào từ dầu và khí đốt, nhưng nguyên liệu đầu vào lại phải nhập khẩu qua đường biển – chủ yếu đi qua eo biển Hormuz, nơi hiện gần như bị phong tỏa.
Nhôm được sử dụng rộng rãi trong nhiều sản phẩm như máy bay, đường dây điện và lon đồ uống. Do đó, giá tăng có thể lan sang chi phí tiêu dùng hàng ngày.
– 10:00 01/04/2026