Cú sốc với nông dân Việt Nam, Thái Lan và Ấn Độ
Giá phân bón tăng mạnh đang gây tác động tới vụ mùa tại Nam Á và Đông Nam Á, đe dọa nguồn cung lương thực khi nông dân bước vào mùa gieo trồng.
Nông dân tại Ấn Độ cấy lúa trên các cánh đồng ngập nước. © Reuters
|
Giá phân urê đã tăng 18% trong tháng 4 sau khi tăng vọt 54% trong tháng 3, do chiến tranh Iran làm gián đoạn sản xuất và vận chuyển tại Trung Đông.
Giá urê chuẩn quốc tế đạt 857 USD/tấn trong tháng 4, theo dữ liệu Ngân hàng Thế giới (WB), vượt mức đỉnh 4 năm là 726 USD/tấn ghi nhận trong tháng 3 và cao hơn gấp đôi so với cùng kỳ năm trước.
Các quốc gia Vùng Vịnh như Qatar và Ả-rập Xê-út chiếm khoảng 30-35% xuất khẩu urê toàn cầu. Nhiều cơ sở sản xuất bị hư hại do các cuộc tấn công của Iran, trong khi vận chuyển bị đình trệ do eo biển Hormuz gần như đóng cửa.
Các nền kinh tế châu Á – vừa là nhà sản xuất vừa là người tiêu thụ gạo lớn – đang chịu tác động trực tiếp từ cú sốc chi phí này. Trồng lúa cần nhiều phân bón, đặc biệt phụ thuộc vào phân đạm như urê để thúc đẩy sinh trưởng.
“Châu Á là khu vực chịu ảnh hưởng lớn nhất từ nguồn cung năng lượng và phân bón Trung Đông”, ông Dawit Mekonnen, Chuyên gia kinh tế cao cấp tại Ngân hàng Thế giới, cho biết. “Nếu eo biển Hormuz tiếp tục bị đóng sau tháng 6, nhiều quốc gia có thể đối mặt thiếu hụt đầu vào sản xuất”.
|
Diễn biến giá phân urê
|
Sản xuất lưu huỳnh – nguyên liệu cho phân lân – cũng phụ thuộc vào các nước Vùng Vịnh.
Ngân hàng Thế giới dự báo giá phân bón sẽ tăng 31% trong năm 2026, trong đó giá urê tăng khoảng 60%.
Giá phân bón cao đồng nghĩa chi phí canh tác tăng. Tại các nền kinh tế mới nổi, nơi khó chuyển chi phí sang giá lương thực, nông dân thường cắt giảm sử dụng phân bón, điều này có thể làm giảm năng suất.
Ngân hàng Thế giới dự báo giá lương thực chỉ tăng 2% trong năm 2026, nhờ nguồn cung ngũ cốc toàn cầu dồi dào ở thời điểm đầu cú sốc.
Tại Nam Á và Đông Nam Á, mùa mưa đánh dấu giai đoạn cao điểm của chu kỳ trồng lúa. Các giống gạo hạt dài như indica và jasmine – ưa khí hậu nóng ẩm – chiếm khoảng 90% lượng gạo giao dịch toàn cầu.
Nông dân tại Ấn Độ, Việt Nam và Thái Lan thường bắt đầu gieo trồng từ tháng 5 đến tháng 8.
Tác động không chỉ dừng ở phân bón. Giá các đầu vào nông nghiệp và chi phí vận chuyển tăng mạnh có thể khiến chi phí sản xuất tăng thêm 50-80%.
“Việc điều chỉnh đã bắt đầu từ Punjab đến đồng bằng sông Mekong”, ông Maximo Torero, kinh tế trưởng FAO, cho biết. “Việt Nam – nước xuất khẩu gạo lớn thứ hai thế giới – đang cắt giảm sản lượng do chi phí năng lượng làm thu hẹp biên lợi nhuận. Thái Lan và Bangladesh cũng chịu áp lực tương tự”.
Ấn Độ là quốc gia sản xuất và xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới, với sản lượng khoảng 150 triệu tấn mỗi năm, nhưng dễ tổn thương do phụ thuộc vào phân bón nhập khẩu, trong đó khoảng 40% đến từ các nước Vùng Vịnh.
Xứ sở cà ri xuất khẩu khoảng 23 triệu tấn gạo trong niên vụ 2024-2025, tương đương 15% sản lượng. Trước đó, nước này từng hạn chế xuất khẩu do lo ngại sản lượng giảm.
Không quốc gia nào có thể thay thế vai trò cung ứng của Ấn Độ. Ngay cả Trung Quốc và Indonesia – các nhà sản xuất lớn – vẫn phải nhập khẩu gạo. Trong khi đó, xuất khẩu gạo toàn cầu hạn chế hơn nhiều so với lúa mì hay ngô. Việt Nam, Thái Lan và Pakistan mỗi nước chỉ có thể xuất khẩu khoảng 5-8 triệu tấn.
Philippines và nhiều quốc gia châu Phi cận Sahara phụ thuộc lớn vào nhập khẩu gạo. Càng kéo dài tình trạng gián đoạn tại eo biển Hormuz, nguy cơ khủng hoảng lương thực càng gia tăng.
– 10:02 06/05/2026